Bhagavad Gītā
सांख्ययोगःChapter 2 · Sāṅkhya Yoga — 72 verses
2.1sañjaya uvāca .2.2śrībhagavānuvāca .2.3klaibyaṃ mā sma gamaḥ pārtha naitattvayyupapadyate .2.4arjuna uvāca .2.5gurūnahatvā hi mahānubhāvān śreyo bhoktuṃ bhaikṣyamapīha loke .2.6na caitadvidmaḥ kataranno garīyo yadvā jayema yadi vā no jayeyuḥ .2.7kārpaṇyadoṣopahatasvabhāvaḥ pṛcchāmi tvāṃ dharmasammūḍhacetāḥ .2.8na hi prapaśyāmi mamāpanudyād yacchokamucchoṣaṇamindriyāṇām .2.9sañjaya uvāca .2.10tamuvāca hṛṣīkeśaḥ prahasanniva bhārata .2.11śrībhagavānuvāca .2.12na tvevāhaṃ jātu nāsaṃ na tvaṃ neme janādhipāḥ .2.13dehino.asminyathā dehe kaumāraṃ yauvanaṃ jarā .2.14mātrāsparśāstu kaunteya śītoṣṇasukhaduḥkhadāḥ .2.15yaṃ hi na vyathayantyete puruṣaṃ puruṣarṣabha .2.16nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ .2.17avināśi tu tadviddhi yena sarvamidaṃ tatam .2.18antavanta ime dehā nityasyoktāḥ śarīriṇaḥ .2.19ya enaṃ vetti hantāraṃ yaścainaṃ manyate hatam ubhau tau na vijānīto nāyaṃ hanti na hanyate ||2-19||2.20na jāyate mriyate vā kadācin nāyaṃ bhūtvā bhavitā vā na bhūyaḥ .2.21vedāvināśinaṃ nityaṃ ya enamajamavyayam .2.22vāsāṃsi jīrṇāni yathā vihāya navāni gṛhṇāti naro.aparāṇi .2.23nainaṃ chindanti śastrāṇi nainaṃ dahati pāvakaḥ .2.24acchedyo.ayamadāhyo.ayamakledyo.aśoṣya eva ca .2.25avyakto.ayamacintyo.ayamavikāryo.ayamucyate .2.26atha cainaṃ nityajātaṃ nityaṃ vā manyase mṛtam .2.27jātasya hi dhruvo mṛtyurdhruvaṃ janma mṛtasya ca .2.28avyaktādīni bhūtāni vyaktamadhyāni bhārata .2.29āścaryavatpaśyati kaścidenam āścaryavadvadati tathaiva cānyaḥ .2.30dehī nityamavadhyo.ayaṃ dehe sarvasya bhārata .2.31svadharmamapi cāvekṣya na vikampitumarhasi .2.32yadṛcchayā copapannaṃ svargadvāramapāvṛtam .2.33atha cettvamimaṃ dharmyaṃ saṃgrāmaṃ na kariṣyasi .2.34akīrtiṃ cāpi bhūtāni kathayiṣyanti te.avyayām .2.35bhayādraṇāduparataṃ maṃsyante tvāṃ mahārathāḥ .2.36avācyavādāṃśca bahūnvadiṣyanti tavāhitāḥ .2.37hato vā prāpsyasi svargaṃ jitvā vā bhokṣyase mahīm .2.38sukhaduḥkhe same kṛtvā lābhālābhau jayājayau .2.39eṣā te.abhihitā sāṅkhye buddhiryoge tvimāṃ śṛṇu .2.40nehābhikramanāśo.asti pratyavāyo na vidyate .2.41vyavasāyātmikā buddhirekeha kurunandana .2.42yāmimāṃ puṣpitāṃ vācaṃ pravadantyavipaścitaḥ .2.43kāmātmānaḥ svargaparā janmakarmaphalapradām .2.44bhogaiśvaryaprasaktānāṃ tayāpahṛtacetasām .2.45traiguṇyaviṣayā vedā nistraiguṇyo bhavārjuna .2.46yāvānartha udapāne sarvataḥ samplutodake .2.47karmaṇyevādhikāraste mā phaleṣu kadācana .2.48yogasthaḥ kuru karmāṇi saṅgaṃ tyaktvā dhanañjaya .2.49dūreṇa hyavaraṃ karma buddhiyogāddhanañjaya .2.50buddhiyukto jahātīha ubhe sukṛtaduṣkṛte .2.51karmajaṃ buddhiyuktā hi phalaṃ tyaktvā manīṣiṇaḥ .2.52yadā te mohakalilaṃ buddhirvyatitariṣyati .2.53śrutivipratipannā te yadā sthāsyati niścalā .2.54arjuna uvāca .2.55śrībhagavānuvāca .2.56duḥkheṣvanudvignamanāḥ sukheṣu vigataspṛhaḥ .2.57yaḥ sarvatrānabhisnehastattatprāpya śubhāśubham .2.58yadā saṃharate cāyaṃ kūrmo.aṅgānīva sarvaśaḥ .2.59viṣayā vinivartante nirāhārasya dehinaḥ .2.60yatato hyapi kaunteya puruṣasya vipaścitaḥ .2.61tāni sarvāṇi saṃyamya yukta āsīta matparaḥ .2.62dhyāyato viṣayānpuṃsaḥ saṅgasteṣūpajāyate .2.63krodhādbhavati sammohaḥ sammohātsmṛtivibhramaḥ .2.64rāgadveṣavimuktaistu viṣayānindriyaiścaran .2.65prasāde sarvaduḥkhānāṃ hānirasyopajāyate .2.66nāsti buddhirayuktasya na cāyuktasya bhāvanā .2.67indriyāṇāṃ hi caratāṃ yanmano.anuvidhīyate .2.68tasmādyasya mahābāho nigṛhītāni sarvaśaḥ .2.69yā niśā sarvabhūtānāṃ tasyāṃ jāgarti saṃyamī .2.70āpūryamāṇamacalapratiṣṭhaṃ samudramāpaḥ praviśanti yadvat .2.71vihāya kāmānyaḥ sarvānpumāṃścarati niḥspṛhaḥ .2.72eṣā brāhmī sthitiḥ pārtha naināṃ prāpya vimuhyati .